Nowe przepisy antymobbingowe przyjęte. Będą wyższe odszkodowania i prostsza definicja

Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu pracy przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. To pierwsza tak szeroka reforma przepisów o mobbingu od ponad dwóch dekad. Projekt zakłada uproszczenie definicji, podniesienie minimalnego zadośćuczynienia oraz doprecyzowanie obowiązków pracodawców.

Dotychczasowa definicja była uznawana za nieczytelną i trudną w praktyce dowodowej. Aby zachowanie zostało uznane za mobbing, konieczne było łączne spełnienie kilku przesłanek – uporczywości, długotrwałości oraz wystąpienia określonego skutku psychicznego.

Co zmieni nowelizacja?

Projekt przewiduje m.in.:

• uznanie uporczywego nękania za podstawową cechę mobbingu,
• wyłączenie zachowań incydentalnych,
• wskazanie na powtarzalny lub stały charakter działań,
• rozszerzenie katalogu sprawców (przełożony, współpracownik, podwładny, grupa),
• uniezależnienie uznania mobbingu od intencji sprawcy,
• włączenie działań fizycznych, werbalnych i pozawerbalnych,
• objęcie definicją także nakazywania lub zachęcania do mobbingu.

Jednocześnie projekt chroni przed nadużyciami – uzasadniona, merytoryczna krytyka pracy czy egzekwowanie obowiązków nie będą uznawane za mobbing.

Wyższe zadośćuczynienie

Minimalna wysokość zadośćuczynienia ma wynosić sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. To istotne wzmocnienie funkcji prewencyjnej przepisów.

Pracodawcy zatrudniający co najmniej 9 osób będą zobowiązani do wprowadzenia wewnętrznego dokumentu określającego zasady przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Mniejsze podmioty nadal muszą przeciwdziałać zjawisku i informować pracowników o przyjętych procedurach.

Mobbing a zdrowie – konsekwencje medyczne potwierdzone badaniami

Zmiany legislacyjne mają nie tylko wymiar prawny, ale również zdrowotny. Mobbing jest czynnikiem silnego, przewlekłego stresu psychospołecznego, który może prowadzić do poważnych następstw medycznych.

Zaburzenia psychiczne

Badania pokazują wyraźny związek między mobbingiem a:

• depresją,
• zaburzeniami lękowymi,
• zespołem stresu pourazowego (PTSD),
• zaburzeniami snu,
• wypaleniem zawodowym.

Meta-analiza opublikowana w „Occupational and Environmental Medicine” wykazała, że osoby doświadczające mobbingu mają istotnie wyższe ryzyko rozwoju depresji klinicznej.

Badania skandynawskie wskazują także na zwiększone ryzyko myśli samobójczych u osób narażonych na długotrwałe prześladowanie w pracy.

Choroby somatyczne

Przewlekły stres aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), prowadząc do długotrwałego podwyższenia poziomu kortyzolu i zaburzeń autonomicznych. Skutkiem mogą być:

• nadciśnienie tętnicze,
• choroba niedokrwienna serca,
• zaburzenia rytmu serca,
• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (np. zespół jelita nadwrażliwego),
• bóle głowy i migreny.

Badanie kohortowe opublikowane w „European Heart Journal” wykazało związek między narażeniem na mobbing a zwiększonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych.

Długofalowe skutki zdrowotne

Mobbing wiąże się również z:

• zwiększoną absencją chorobową,
• długotrwałą niezdolnością do pracy,
• większym ryzykiem przejścia na rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Światowa Organizacja Zdrowia uznaje psychospołeczne czynniki ryzyka w miejscu pracy za istotny element obciążenia chorobami niezakaźnymi.

Nowelizacja Kodeksu pracy wpisuje się w szerszy trend uznawania zdrowia psychicznego pracowników za element bezpieczeństwa publicznego. Ochrona przed mobbingiem nie jest wyłącznie kwestią prawną – ma wymiar zdrowotny, organizacyjny i społeczny.

Nowe przepisy mogą realnie wpłynąć na poprawę warunków pracy oraz ograniczenie długofalowych skutków zdrowotnych wynikających z przewlekłego stresu zawodowego.